Gazeta Lodz - Świadczenia dla osób bez stażu pracy. Trzy możliwe drogi wsparcia

W polskim systemie wysokość emerytury wynika przede wszystkim z kapitału zgromadzonego na koncie w ZUS. Gwarancja najniższej emerytury, wynoszącej od 1 marca 2026 r. 1978,49 zł brutto, wymaga co najmniej 20 lat stażu w przypadku kobiet i 25 lat w przypadku mężczyzn. Osoba, która nie przepracowała ani jednego dnia, nie nabywa zatem zwykłego świadczenia na tych zasadach. Prawo przewiduje jednak odrębne formy wsparcia dla niektórych seniorów.

Najszerszym rozwiązaniem jest rodzicielskie świadczenie uzupełniające, znane jako „Mama 4+”. Zostało stworzone dla osób, które nie podjęły pracy lub z niej zrezygnowały, aby wychować wielodzietną rodzinę. Co do zasady mogą się o nie ubiegać kobiety po ukończeniu 60 lat, które urodziły i wychowały co najmniej czworo dzieci. Ojciec może wystąpić po ukończeniu 65 lat w szczególnych sytuacjach, między innymi po śmierci matki, porzuceniu przez nią rodziny lub jej długotrwałej chorobie.

Świadczenie ma charakter uzupełniający. Osoba bez własnej emerytury może otrzymać kwotę odpowiadającą najniższej emeryturze, czyli obecnie 1978,49 zł brutto. Jeżeli wnioskodawca ma bardzo niskie świadczenie wynikające z krótkiego okresu pracy, program pokrywa różnicę do poziomu minimum. Przyznanie pomocy nie następuje automatycznie tylko z powodu wieku i liczby dzieci; konieczne jest spełnienie warunków programu i rozpatrzenie wniosku.

„Mama 4+” nie jest emeryturą wypracowaną przez składki, lecz świadczeniem celowym, którego zadaniem jest zabezpieczenie podstawowych środków osobom poświęcającym aktywność zawodową wychowaniu co najmniej czworga dzieci. Wysokość pomocy zmienia się wraz z kwotą najniższej emerytury, a przy posiadaniu własnego niewielkiego świadczenia wypłacane jest tylko uzupełnienie.

Seniorzy bez stażu, którzy nie kwalifikują się do „Mamy 4+”, mogą zwrócić się do ośrodka pomocy społecznej o zasiłek stały. Dotyczy to kobiet po osiągnięciu 60 lat i mężczyzn po ukończeniu 65 lat, jeśli ich sytuacja materialna nie pozwala na samodzielne utrzymanie. W tym przypadku obowiązuje ustawowe kryterium dochodowe. Postępowanie obejmuje złożenie wniosku i rodzinny wywiad środowiskowy, służący potwierdzeniu trudnej sytuacji oraz braku innych źródeł dochodu.

Trzecia możliwość ma wyjątkowy i uznaniowy charakter. Prezes ZUS oraz prezes Rady Ministrów mogą przyznać specjalną rentę lub emeryturę w sytuacjach, których standardowe regulacje nie obejmują. Chodzi o nadzwyczajne okoliczności losowe, zdrowotne lub historyczne, które uniemożliwiły podjęcie pracy, a także przypadki osób o wybitnych zasługach dla państwa. Każda taka sprawa jest oceniana indywidualnie i musi zostać szczegółowo uzasadniona. Nie jest to powszechna alternatywa dla brakującego stażu.

R.Kozlowski--GL