Gazeta Lodz - Orzeszki lipowe: zapomniany surowiec na substytut czekolady i fitoterapię

Orzeszki lipowe, rosnące niemal wszędzie w Polsce, są jadalne, choć mało kto o tym wie. Choć lipa kojarzona jest przede wszystkim z kwiatami używanymi w ziołolecznictwie, jej kuliste owoce również mają zastosowanie kulinarne i medyczne. Najlepszym okresem na ich zbieranie jest moment przed pełnym dojrzewaniem, gdy spadają z drzewa.

Niedojrzałe, zielone orzeszki są miękkie i łatwe w przetworzeniu. Dr Małgorzata Kalemba-Drożdż, naukowiec i autorka publikacji o jadalnych roślinach, wskazuje na różne metody ich wykorzystania. Orzechy można przerabiać na mąkę lub prażyć, uzyskując substytut kawy. Historycznie, w Prusach stosowano je również do przygotowania substytutu czekolady.

– Gdy są niedojrzałe są miękkie i łatwo je przetwarzać – wyjaśnia dr Kalemba-Drożdż. Dodaje jednak, że produkt ten bardzo szybko jełczeje, co wymaga szybkiego spożycia.

Innym sposobem obróbki jest rozcieranie owoców w papkę. Dr Henryk Różański zwraca uwagę na bogaty skład chemiczny orzeszków lipowych. Zawierają one białko, skrobię oraz olej, który jest szczególnie interesujący ze względu na wysoką zawartość kwasu linolowego. Jest to niezbędny wielonienasycony kwas tłuszczowy omega-6, którego organizm człowieka nie potrafi syntetyzować samodzielnie.

Wśród flawonoidów obecnych w owocach wymienia się rutynę, hiperozyd i kwercetynę. Fenolokwasy to m.in. kwas kawowy, galusowy i chlorogenowy. Wysoka zawartość tłuszczu sprawia jednak, że orzechy lipowe oraz przygotowane z nich produkty są nietrwałe.

W tradycyjnej fitoterapii niedojrzałe owoce lipy odgrywają ważną rolę. Papka z nich sporządzana była jako remedium na podrażnienia oraz stany zapalne gardła, przełyku, żołądka i jelit. Działała również przeciwkaszlowo. Mieszankę roztrtych owoców z wodą lub mlekiem stosowano w celu łagodzenia zgagi i objawów choroby wrzodowej.

Orzeszki łączono również z lukrecją przy uporczywym kaszlu, bólu gardła i chrypce. Mieszanki z babką płesznik, prawoślazem, czarną malwą lub ślazem były używane jako bezpieczny środek na zaparcia i kolki u niemowląt.

Owoce lipy znajdują zastosowanie również w pielęgnacji skóry. Napary z niedojrzałych i dojrzałych owoców wykorzystywano przy stanach zapalnych skóry, powiek i spojówek. Olej pozyskiwany z orzeszków natłuszcza i nawilża skórę, łagodzi podrażnienia oraz świąd. Sprawdza się szczególnie w pielęgnacji skóry problemowej, np. z trądzikiem.

N.Krupa--GL