Gazeta Lodz - Powiatowe centra zdrowia mają skrócić drogę pacjentów do pilnej pomocy

Od 25 października 2026 r. obowiązuje rozporządzenie tworzące ramy działania powiatowych centrów zdrowia. Placówki mają udzielać doraźnej pomocy ambulatoryjnej mieszkańcom obszarów, z których dojazd do szpitalnego oddziału ratunkowego lub izby przyjęć jest utrudniony. Samo wejście przepisów w życie nie oznacza jednak, że wszystkie centra zostały otwarte jednocześnie. Przed wyjazdem pacjent powinien ustalić, czy konkretna placówka już przyjmuje i na jakich zasadach.

PCZ ma łączyć konsultację lekarską, podstawową diagnostykę i drobne zabiegi. W praktyce pomoc może zakończyć się na miejscu, na przykład po oczyszczeniu i zszyciu rany, usunięciu powierzchownego ciała obcego, wykonaniu zdjęcia RTG lub unieruchomieniu kończyny. O tym, czy zakres świadczeń centrum jest wystarczający, decyduje personel medyczny po ocenie stanu chorego. Podstawę prawną stanowi rozporządzenie ministra zdrowia z 21 września 2026 r., ogłoszone 24 września.

Centrum nie może działać w dowolnej lokalizacji. Świadczenia gwarantowane mogą być w nim realizowane po łącznym spełnieniu trzech warunków. W powiecie nie może być SOR-u ani izby przyjęć udzielających świadczeń szpitalnych, od centrum do najbliższej takiej placówki musi być ponad 30 kilometrów drogami publicznymi, a pomoc ma być świadczona w zakładzie prowadzącym ambulatoryjną działalność leczniczą. Odległość liczy się więc między placówkami, a nie od domu pacjenta i nie w linii prostej.

Działające centrum ma być dostępne przez całą dobę, siedem dni w tygodniu, także w niedziele i święta. Przepisy nie ograniczają przyjęć do mieszkańców powiatu, w którym znajduje się PCZ. Przewidziano również rozwiązania dla dzieci, w tym odpowiednio wyposażone pomieszczenie oraz łazienkę. Rozporządzenie nie opisuje jednak jednej ogólnopolskiej procedury rejestracji, dlatego sposób zgłoszenia trzeba sprawdzić bezpośrednio w wybranym ośrodku.

Katalog świadczeń obejmuje konsultacje specjalistyczne, opiekę pielęgniarską, diagnostykę laboratoryjną i wiele procedur. Personel będzie mógł oczyszczać, płukać i zszywać rany, zakładać opatrunki oraz usuwać szwy. Przewidziano usuwanie wybranych ciał obcych ze skóry, kończyn, ucha i nosa, a także powierzchownych ciał obcych z oka. Wśród zabiegów znajdują się również nacięcie i drenaż zmian skóry i tkanki podskórnej, w tym ropni, oraz wybrane czynności przy złamaniach i zwichnięciach, z zakładaniem szyn i innych unieruchomień.

Na miejscu mają być dostępne RTG, USG i EKG, monitorowanie podstawowych funkcji życiowych oraz pulsoksymetria. Lista badań laboratoryjnych obejmuje między innymi morfologię, CRP, glukozę, kreatyninę, elektrolity i ogólne badanie moczu. Możliwe będzie podawanie określonych leków, także dożylnie, oraz wybrane procedury związane z cewnikowaniem pęcherza. Aparat USG ma znajdować się w miejscu udzielania świadczeń, RTG w lokalizacji centrum, a część analiz laboratoryjnych i mikrobiologicznych może wykonywać podmiot zewnętrzny. Szybkie testy POCT potrzebne do pilnych decyzji mają być dostępne przy pacjencie.

Każde centrum powinno mieć co najmniej jedną salę obserwacyjną z minimum trzema łóżkami. Przepisy nie określają maksymalnego czasu obserwacji. Jeżeli dalsza diagnostyka lub leczenie muszą odbyć się w szpitalu, świadczeniodawca ma przez całą dobę zapewnić dostęp do transportu sanitarnego, z uwzględnieniem wskazań medycznych i ciągłości opieki. Nie każdy przejazd będzie jednak całkowicie bezpłatny. Poza przypadkami finansowanymi ustawowo rozporządzenie przewiduje też pokrycie 40 proc. kosztu ze środków publicznych, jeśli spełnione są warunki dotyczące choroby, sprawności i zlecenia transportu.

Badania, leki i wyroby medyczne niezbędne do udzielenia świadczenia gwarantowanego mają być zapewniane bez opłat na zasadach finansowania publicznego. PCZ nie zastępuje jednak numerów alarmowych. Przy objawach zagrożenia życia, w tym podejrzeniu udaru objawiającego się nagłym opadnięciem kącika ust, osłabieniem ręki lub zaburzeniami mowy, należy natychmiast dzwonić pod 112 albo 999.

Nowy model jest przeznaczony dla nagłych problemów wymagających bieżącej oceny, lecz nie dla każdego przypadku potrzebującego leczenia szpitalnego. Centrum ma wykonać dostępne badania, wdrożyć doraźne postępowanie i zdecydować, czy pacjent może wrócić do domu, pozostać na obserwacji, czy powinien zostać przewieziony dalej. Takie rozdzielenie zadań ma ograniczyć niepotrzebne wizyty w odległych SOR-ach bez obniżania bezpieczeństwa osób, których stan wymaga hospitalizacji.

Do typowych sytuacji należą urazy i rany, przy których potrzebna jest szybka pomoc, ale nie zawsze pełne zaplecze szpitala.

W praktyce dostęp do świadczeń będzie zależał od lokalnego kontraktu, gotowości pomieszczeń, aparatury i personelu. Trzy ustawowe kryteria lokalizacyjne muszą zostać spełnione jednocześnie, więc sama duża odległość od szpitala nie wystarczy, jeżeli w tym samym powiecie działa już SOR lub izba przyjęć. Z kolei spełnienie warunków nie tworzy centrum automatycznie. Dlatego pacjent nie powinien kierować się wyłącznie nazwą placówki odnalezioną w internecie, lecz potwierdzić, że realizuje ona świadczenia opisane w nowym rozporządzeniu.

Rozporządzenie nie zawiera ogólnopolskiej listy adresów ani harmonogramu uruchamiania centrów. Ministerstwo Zdrowia i NFZ nie potwierdziły również jednego wykazu działających placówek. Informacji można szukać bezpośrednio u świadczeniodawcy albo pod całodobowym, bezpłatnym numerem NFZ 800 190 590. Trzeba przy tym sprawdzić rzeczywisty zakres usług, ponieważ nazwa „Powiatowe Centrum Zdrowia” była używana przez część podmiotów jeszcze przed wejściem nowych regulacji.

D.Cieslak--GL