Zaburzenia snu: Dlaczego kobiety cierpią częściej niż mężczyźni? Rola hormonów i stresu
Zaburzenia snu stały się zjawiskiem globalnym, a kobiety doświadczają ich znacznie częściej niż mężczyźni. Christine Blume, badaczka z Uniwersyteckiej Kliniki Psychiatrycznej w Bazylei, wskazuje na hormony, stres i różnice socjalizacyjne jako główne przyczyny gorszej jakości snu u kobiet. Ekspertka wyjaśnia również, jak radzić sobie z bezsennością poprzez kontrolę temperatury i unikanie kofeiny.
Zaburzenia snu w ostatnich latach nasiliły się na tyle, że można je określić jako globalny problem zdrowotny. Christine Blume, badaczka i terapeutka snu związana z Uniwersytecką Kliniką Psychiatryczną w Bazylei, szczegółowo analizuje najczęstsze przyczyny tego zjawiska oraz wskazuje metody zapobiegania, które pozwalają na osiągnięcie głębokiego i regenerującego odpoczynku. W jej analizie kluczową rolę odgrywają nie tylko powszechnie znane czynniki lifestyle’owe, ale również biologiczne i socjologiczne uwarunkowania, które w sposób nierówny dotykają mężczyzn i kobiety.
Stres jest wskazywany przez ekspertkę jako główny wróg zdrowego snu. Presja zawodowa oraz problemy w życiu osobistym prowadzą do uwolnienia neuroprzekaźników, które przygotowują organizm do walki lub ucieczki. Proces ten zwiększa przepływ krwi do mięśni, spowalnia trawienie i optymalizuje koncentrację – stan idealny do stawienia czoła zagrożeniom, ale całkowicie niezgodny z fizjologią zasypiania. Christine Blume podkreśla, że sam stres nie jest zjawiskiem negatywnym; wręcz przeciwnie, w krótkich okresach może on zwiększać produktywność. Problem pojawia się wtedy, gdy stan ten staje się przewlekły i obciąża codzienne funkcjonowanie. W takich sytuacjach eksperci zalecają interwencję specjalistyczną.
Jeśli trudności z zasypianiem lub utrzymaniem snu trwają dłużej niż trzy miesiące, diagnozuje się przewlekłą bezsenność, która według danych dotyka około 12 proc. populacji. W takim przypadku konieczne jest zgłoszenie się do specjalisty. Christine Blume rekomenduje w takich sytuacjach ćwiczenia oddechowe i relaksacyjne, które pomagają utrzymać napięcie na akceptowalnym poziomie. Zaleca również ostrożność w stosowaniu substancji pobudzających i uspokajających. Choć powszechnie wiadomo, że kawa i sen są ze sobą sprzeczne, reakcja na kofeinę jest indywidualna. Niektórzy ludzie nie wykazują tak silnej wrażliwości, jednak ogólna zasada mówi o wypiciu ostatniej filiżanki kawy sześć do ośmiu godzin przed planowanym pójściem spać. Podobnie jest z alkoholem; choć lampka czerwonego wina może ułatwić początkowe zasypianie, alkohol jako toksyna komórkowa stresuje organizm i znacząco zaburza strukturę snu. Próba „zwalczania” problemów ze snem kawą lub alkoholem jest więc błędnym podejściem.
Warunki fizyczne w sypialni mają fundamentalne znaczenie dla jakości odpoczynku. Zwierzęta domowe, choć często postrzegane jako źródło komfortu, mogą zaburzać sen, ponieważ ich rytm dobowy różni się od ludzkiego. Organizm preferuje spokojne i ciemne otoczenie, a nawet światło przenikające przez zamknięte powieki może zakłócać procesy snu. Kluczowa jest również temperatura. Ludzkie ciało w nocy chłodniej niż w ciągu dnia, a temperatura otoczenia powinna to odzwierciedlać. Christine Blume wskazuje, że idealna temperatura w sypialni wynosi 16–18 stopni Celsjusza. Aby dobrze spać, organizm musi się ochłodzić wieczorem, co następuje głównie poprzez oddawanie ciepła do otoczenia. Gdy otoczenie jest zbyt ciepłe, ten proces staje się utrudniony. W sytuacjach braku klimatyzacji ekspertka zaleca letnie kąpiele stóp lub dłoni przed snem, a także użycie termoforu wypełnionego zimną wodą, co zapewnia przyjemny chłód stopom.
Warto zwrócić szczególną uwagę na rolę hormonów jako winowajców zaburzeń snu. Choć myślimy o PMS czy menopauzie głównie w kontekście nastroju czy uderzeń gorąca, problemy ze snem są w tych okresach stosunkowo powszechne, zwłaszcza u kobiet. Progesteron, hormon ciałka żółtego odpowiedzialny za wywołanie miesiączki pod koniec cyklu, działa uspokajająco i poprawia jakość snu, sprzyjając jego głębokości. Nieregularna produkcja lub całkowite zaprzestanie jej wytwarzania znacząco wpływa na sen. Hormony wpływają również na mężczyzn; niedobór testosteronu wiąże się z częstszymi i dłuższimi okresami czuwania w nocy oraz mniejszą ilością głębokiego snu. W przypadku nieznanej przyczyny bezsenności warto zbadać poziom hormonów.
Mimo że zapotrzebowanie na sen jest indywidualne, kobiety są bardziej narażone na zaburzenia snu niż mężczyźni. Christine Blume podaje statystykę: na dziesięciu mężczyzn z poważnymi trudnościami z zasypianiem lub utrzymaniem snu przypada od 15 do 20 kobiet. Przyczyna nie leży wyłącznie w biologii, ale również w socjalizacji. Kobiety są częściej narażone na czynniki stresogenne, niosą większe obciążenie psychiczne i są bardziej podatne na rozpamiętywanie. Rezultatem jest wyższy poziom stresu i gorsza jakość snu. Zrównoważony rozkład stresu psychicznego w relacjach jest zatem korzystny nie tylko dla dynamiki związku, ale również dla zdrowia sennego obu partnerów.
K.Pawlak--GL