Józef Juraszek 'Ślopek': Znachor z Jeleśni, który wyleczył cesarza Franciszka Józefa I
Józef Juraszek zwany 'Ślopkiem' to postać otoczona legendą w regionie śląskim. Znany z niezwykłej odwagi i surowych zasad, ten ludowy znachor nie tylko nastawiał złamane kości, ale trafił również na dwór cesarski w Wiedniu, gdzie skutecznie leczył samego monarchę Franciszka Józefa I.
Józef Juraszek, znany lokalnie jako "Ślopek", pozostaje jedną z najbardziej barwnych postaci w historii ludowej medycyny na Śląsku Cieszyńskim. Jego nazwisko jest nierozerwalnie związane z opowieściami o niezwykłej odwadze, surowym kodeksie postępowania oraz – co przyniosło mu największą sławę – o wizycie na dworze cesarskim w Wiedniu, gdzie wyleczył samego monarchę Franciszka Józefa I. Historia ta sięga XIX wieku i do dziś krąży wśród mieszkańców okolic Jeleśni.
Juraszek wywodził się z rodu specjalizującego się w składaniu złamań zarówno u ludzi, jak i zwierząt. Jego niecodzienna droga do sławy zaczęła się w momencie, gdy zbliżał się pobór do armii austriackiej. Mając dwadzieścia lat, Juraszek postanowił uniknąć służby wojskowej w sposób radykalny i bolesny. Ułożył serdeczny palec prawej dłoni i jednym ciosem siekiery odrąbał go całkowicie. Rane zakleił chlebem wymieszanym z pajęczyną, co skutecznie uniemożliwiło mu wstąpienie do cesarskiej armii, ponieważ osoby pozbawione jednego palca nie mogły służyć.
Portret Juraszka, na którym widoczny jest brakujący palec serdeczny, przechowywany jest obecnie w Muzeum Etnograficznym w Krakowie. Na obrazie siedzi on z dłońmi opartymi o kolana, co stanowi trwały ślad jego poświęcenia dla wolności.
Życie codzienne Juraszka podporządkowane było rygorystycznym regułom higienicznym i moralnym. Nie pozwalał sobie na przerwanie snu, nawet gdy w domu przebywał chory pacjent. Był abstynentem, co skłaniało go do unikania wesel i imprez alkoholowych. W pracy z pacjentem stosował spokojne, metodyczne podejście: najpierw wysłuchiwał opowieści o wypadku, a dopiero potem badał uszkodzone miejsce. Kości ustawiał pewnymi naciskami i pociągnięciami. Zdarzało mu się podejmować zabiegi przy złamaniach kręgosłupa, co wymagało ogromnej siły i precyzji. W takich przypadkach nakazywał pomocnikom chwycić chorego za ręce, nogi i głowę, napiąć ciało jak strunę, po czym zdejmował kierpce i pomagał sobie własnymi stopami.
O jego metodach świadczy również relacja Karola, syna Macieja Gałuszki. Opowiadał on o wypadku swojego ojca podczas zwózki drewna w lesie, gdy koń porwał mężczyznę pod smyki, potarając mu obie nogi. Po przywiezieniu do Ślopka, znachor nie stosował skomplikowanych procedur. "Duzo nie robił ino palcami lekutko przejechoł i chrup — chrup — wsadzoł kości kany trza" – relacjonował Karol. Juraszek nie puścił pacjenta z gorsetu, dopóki wszystkie kości nie naprawił, mimo że ojciec Gałuszki błagał go o uwolnienie.
Największy rozgłos przyniósł Juraszkowi pobyt na dworze w Wiedniu. Historia zaczęła się od tego, że cesarz Franciszek Józef I, zeskakując z konia, zwichnął nogę w stawie biodrowym. Miejscowi lekarze okazali się bezradni. Dzięki staraniom arcyksięcia Karola Stefana Habsburga, spokrewnionego z monarchą, cesarskie wojsko dotarło do Jeleśni po Ślopka.
Znachor przybył na dwór w tradycyjnym stroju: wałaskich portkach, zgrzebnej koszuli, guni i kierpcach z kopytkami. Przepasał się szerokim pasem, a w torbie zabrał oscypki, bryndzę oraz placki upieczone przez żonę Annę. Na dworze Juraszek zażądał usunięcia otoczenia cesarza z sypialni. Gdy zostali sami, sprawnie ujął nogę monarchy, podotykał ją palcami i nastawił. Natychmiast polecił Franciszkowi Józefowi I przejść się po pokoju. Cesarz podniósł się i ruszył, choć utykał.
W Wiedniu Ślopek spędził dziewięć dni, aż monarcha zaczął chodzić sprawnie. Jego zachowanie było niezwykłe: jadł własne placki z bryndzą, a potrawy podawane przez dwór spożywał z cesarzem z jednej miski. Gdy cesarz nie jadł, Juraszek również odmawiał posiłku, obawiając się trucizny. Na jego cześć monarcha wyprawił wielką ucztę.
Za skuteczne leczenie i szybki powrót władcy do zdrowia, Juraszek otrzymał zgodę na leczenie bydła oraz ludzi w Galicji, a także pieniądze i fragment lasu w Sopotni Małej. Do domu odprowadziła go z honorami gwardia cesarska. Gotówkę ukrył w skrzyni, która została jednak skradziona, natomiast las po wojnie przejęło państwo.
Juraszek odrzucał leczenie chorób wewnętrznych oraz powszechnie stosowane "zamawiania", uznając je za babranie pozostawiane wiejskim babkom. Zalecał okłady z serwatki i żywokostu, a pacjentom mawiał: "jo zrobił swoje, a wy mocie ostoć lezeć". Ceniono go również za bycie "grzecnym w pogodaniu" – do majętnych rozmawiał tak samo jak do żebraków. W mieście przyjmował datki pieniężne, na wsi zadowalały go jednak dary w naturze, takie jak owies, płótno czy siano.
Józef Juraszek zmarł 24 kwietnia 1907 roku i został pochowany na cmentarzu przykościelnym w Jeleśni.
U.Marciniak--GL