Gazeta Lodz - Wenezuela po Maduro: Nowa gra o ropę i przyszłość polityczną

Po usunięciu Nicolása Maduro i jego żony Ciliy Flores z Caracas, Wenezela wchodzi w newralgiczny okres transformacji politycznej i gospodarczej. Decyzje dotyczące eksportu ropy i państwowego majątku zapadają szybciej niż rozstrzygnięcia dotyczące długoterminowej przyszłości ustroju kraju. Tymczasowa prezydentka Delcy Rodríguez, dotychczasowa wiceprezydent, prowadzi politykę otwarcia na Zachód, co wywołuje reakcje tradycyjnych partnerów Caracas i zmienia mapę wpływów na zachodniej półkuli.

Amerykańskie siły bezpieczeństwa pojmały Nicolása Maduro i Cilię Flores na początku br. w Caracas. Oboje zostali przetransportowani do Stanów Zjednoczonych, gdzie przeciwko nim wszczęto postępowanie karne. Władzy w Wenezueli nie przejęła jednak opozycja demokratyczna. Na tymczasową prezydent zaprzysiężono Delcy Rodríguez, co oznaczało kontynuację politycznego zaplecza byłego przywódcy, a nie jego całkowite odsunięcie.

W kolejnych miesiącach administracja prezydenta Donalda Trumpa rozpoczęła proces normalizacji relacji z władzami kierowanymi przez Rodríguez. W marcu br. przywrócono pełne stosunki dyplomatyczne i zniesiono część sankcji ekonomicznych. Sekretarz stanu Marco Rubio przedstawił strategię, która zakładała najpierw stabilizację gospodarczą i pojednanie polityczne, a dopiero następnie demokratyczną transformację. Z tej sekwencji działań wyłaniał się priorytet Waszyngtonu: współpraca z istniejącą administracją jako warunek wstępny do stworzenia podstaw pod przyszłe wybory.

Już pod koniec sierpnia br. ogłoszono porozumienie naftowe, które ukazuje skalę amerykańskich ambicji w regionie. Według komunikatu Białego Domu prywatna spółka North American Blue Energy Partners (NABEP) otrzymała stuletnie koncesje na 17 pól naftowych, obejmujących około 65 miliardów baryłek udokumentowanych zasobów. Rząd USA uzyskał 35 proc. udziałów w spółce dominującej NABEP, prawo zakupu 20 proc. wydobywanej ropy po kosztach produkcji oraz pierwszeństwo zakupu pozostałych 80 proc. Do tego dochodzi prawo weta wobec powoływania członków rady dyrektorów.

Takie połączenie praw kapitałowych, handlowych i korporacyjnych daje Waszyngtonowi znacznie więcej niż uprzywilejowaną pozycję odbiorcy surowca. Nie oznacza ono formalnego przejęcia zarządzania Wenezuelą, ale może zapewnić długotrwały wpływ na istotną część jej sektora naftowego. Polityczny wymiar porozumienia podkreśla administracja USA, przedstawiając je jako element powrotu do doktryny Monroe i wypierania zagranicznych przeciwników z zachodniej półkuli.

Jak informowały światowe agencje informacyjne, pod koniec października br. do Teksasu dotarł pierwszy transport wenezuelskiej ropy w ramach porozumienia z NABEP. Milion baryłek przeznaczono do sprzedaży rafineriom Exxon Mobil i Citgo. Analitycy podkreślają jednak, że ta transakcja nie przesądza o przyszłej skali wydobycia ani o rentowności całego przedsięwzięcia.

Dla Chin Wenezuela od dawna była czymś więcej niż politycznym partnerem. Chińskie banki finansowały jej gospodarkę, przedsiębiorstwa uczestniczyły w projektach energetycznych, a dostawy ropy służyły obsłudze zadłużenia. Według opracowania amerykańskiej komisji ds. relacji gospodarczych i bezpieczeństwa USA–Chiny z stycznia br., niespłacone zobowiązania Wenezueli wobec chińskich banków wynosiły co najmniej 10 miliardów dolarów. Chiny były wówczas największym odbiorcą wenezuelskiej ropy.

Zbliżenie Caracas z Waszyngtonem stawia pod znakiem zapytania dotychczasowy układ interesów. Relacje medialne wskazują, że pięć kontraktów przejmowanych przez NABEP było wcześniej realizowanych przez firmy chińskie, a jeden przez przedsiębiorstwo rosyjskie. Dla Pekinu i Moskwy oznacza to ryzyko utraty pozycji w sektorze, który przez lata pomagał budować ich obecność w Wenezueli.

Nie chodzi więc wyłącznie o zmianę politycznych sympatii władz w Caracas. Zmiana operatorów złóż może wpływać na kierunki eksportu, warunki rozliczeń i możliwości odzyskania zainwestowanych pieniędzy. To właśnie w takich decyzjach gospodarczych rywalizacja o wpływy nabiera konkretnego wymiaru.

Wielka Brytania postawiła na odbudowę relacji dyplomatycznych. We wrześniu br. ogłosiła zamiar podniesienia rangi przedstawicielstwa w Wenezueli do szczebla ambasadora. Londyn zaznaczył, że nie oznacza to poparcia dla konkretnego obozu politycznego. Wśród celów wymienił wspieranie demokratycznej transformacji i praw człowieka, ale także interesów brytyjskich przedsiębiorstw oraz bezpieczeństwa swoich terytoriów na Karaibach.

Wenezuelskim rynkiem interesują się również inne światowe koncerny. Amerykański Chevron i włoskie Eni podpisały porozumienia dotyczące rozbudowy projektów naftowych. Były to umowy odrębne od porozumienia Waszyngtonu z NABEP. Wśród przedsiębiorstw przygotowujących kolejne kontrakty media wymieniały wcześniej także indyjskie ONGC.

Aktywność koncernów nie oznacza automatycznie wzrostu politycznych wpływów państw, z których pochodzą. Pokazuje jednak, że gospodarcze otwarcie Wenezueli przyciąga więcej zainteresowanych niż tylko administrację USA. Dla przedsiębiorstw liczą się przede wszystkim warunki inwestowania, bezpieczeństwo kontraktów i możliwość uzyskiwania przychodów z wydobycia.

Rywalizacja o gospodarcze wpływy może objąć również inne sektory. 29 października Delcy Rodríguez zapowiedziała ocenę państwowych aktywów, które mogłyby zostać zaoferowane prywatnym inwestorom albo zwrócone dawnym właścicielom. Według zagranicznych mediów komisja powołana w kwietniu analizuje majątek związany m.in. z energetyką i górnictwem. Rodríguez mówiła też o negocjacjach dotyczących złota, aluminium i żelaza. Nie przedstawiła jednak szczegółowych warunków planowanych transakcji.

Dla zagranicznego kapitału może to oznaczać nowe możliwości, ale otwiera także pytania o wycenę majątku, sposób wyboru inwestorów i prawa poprzednich właścicieli. Po nacjonalizacjach z czasów Cháveza pozostały bowiem nierozstrzygnięte spory arbitrażowe. Samo zaproszenie prywatnego kapitału nie rozstrzyga sporów o majątek. O powodzeniu otwarcia zdecyduje więc nie tylko zainteresowanie koncernów, ale również wiarygodność zasad, na których mają wracać do Wenezueli.

Największa słabość nowego układu leży w jego podstawach prawnych i politycznych. Niektórzy analitycy kwestionują możliwość przyznania przez tymczasowe władze Wenezueli stuletnich koncesji w formule opisanej przez Biały Dom. Wskazują, że wenezuelskie przepisy przewidują inne instrumenty współpracy z prywatnymi firmami, a niejasność tytułu prawnego zwiększa ryzyko inwestycyjne.

Polityczna przyszłość kraju pozostaje otwarta. Podczas spotkania 2 listopada br. sekretarz stanu USA Marco Rubio i wenezuelski minister spraw zagranicznych Oliver Blanco omawiali reformy instytucjonalne i przygotowania do wyborów, które mogłyby odbyć się w 2027 r. Rubio wezwał również do uwolnienia wszystkich więźniów politycznych. Waszyngton chce stworzenia takich zasad głosowania, które uzyskają zaufanie uczestników politycznej rywalizacji.

W tym tkwi zasadnicze napięcie całego procesu: długoterminowe zobowiązania gospodarcze są podejmowane wcześniej, niż rozstrzygnie się kwestia demokratycznego mandatu władz. Zagraniczni partnerzy chcą przede wszystkim przewidywalności, a same umowy jej nie gwarantują.

O trwałości nowego układu zdecydują zatem nie tylko podpisane kontrakty, ale również zdolność do zwiększenia wydobycia i uzyskania politycznej akceptacji dla zawartych porozumień. Dla zagranicznych graczy miarą sukcesu będą dostawy surowca, zwrot z inwestycji i wpływy. Dla Wenezuelczyków będzie to kwestia, czy dochody z ropy przełożą się na odbudowę kraju bez ograniczania ich prawa do decydowania o jego przyszłości.

R.Kozlowski--GL