Gazeta Lodz - ZUS żąda zwrotu 83 tys. zł od żony pracownika. Sąd oddalił apelację

Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił apelację i zażalenie w sprawie dotyczącej zwrotu nienależnie wypłaconego zasiłku chorobowego. Wyrok, opublikowany 10 listopada, utrzymuje w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), na podstawie której żona prowadzącego firmę remontową musi zwrócić ponad 83 tys. złotych. Sprawa ukazuje złożoność przepisów dotyczących kwalifikacji do ubezpieczeń społecznych w przypadku małżonków wspólnie prowadzących działalność gospodarczą.

Konflikt rozpoczął się w lutym 2018 roku, gdy kobieta zatrudniła swojego męża na pełny etat jako kierowcę i zaopatrzeniowca. W ramach tej relacji pracowniczej regularnie wpłacała za niego składki do ZUS. Gdy mąż chorował, Zakład wypłacał mu zasiłek chorobowy. Decyzja z 17 kwietnia 2025 roku odmówiła mu prawa do świadczenia w pięciu okresach przypadających w latach 2018–2023. ZUS obciążył płatniczkę obowiązkiem zwrotu wypłaconych kwot wraz z odsetkami, które przekroczyły 25 tysięcy złotych.

Kluczowym elementem rozstrzygnięcia było wcześniejsze ustalenie statusu ubezpieczeniowego męża. W kwietniu 2022 roku ZUS uznał, że od początku zatrudnienia mąż miał dla celów ubezpieczeń status osoby współpracującej przy prowadzeniu działalności gospodarczej przez żonę. Małżonkowie zaskarżyli tę decyzję, ale Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił ich apelację 11 lutego 2025 roku. Kwalifikacja ta stała się prawomocna jeszcze przed rozpatrywaniem sprawy o zwrot pieniędzy.

Różnica między pracownikiem a osobą współpracującą ma fundamentalne znaczenie dla prawa do zasiłku chorobowego. Pracownik podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu chorobowemu automatycznie. Osoba współpracująca, która i tak podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu, może przystąpić do ubezpieczenia chorobowego jedynie na wniosek. W niniejszej sprawie składki były opłacane w ramach zgłoszenia pracowniczego, co jednak nie dawało mężowi prawa do zasiłku z tego tytułu, ponieważ faktycznie był on osobą współpracującą.

Sąd przyznał również wagę faktom dotyczącym wspólnego gospodarstwa domowego. Mimo że małżonkowie mieli ustanowioną rozdzielność majątkową i prowadzili osobne konta bankowe, mieszkali razem i oboje dokładaли się do utrzymania domu oraz zakupów dla dziecka. Z uzasadnienia wyroku wynika, że przy ocenie wspólnego gospodarstwa domowego liczy się sposób, w jaki na co dzień organizują życie i ponoszą wydatki. Rozdzielność majątkowa reguluje stosunki między małżonkami, ale wspólne gospodarstwo ocenia się na podstawie faktycznej sytuacji życiowej. Wspólny adres jest tylko jedną z okoliczności.

Sąd uznał, że płatniczką (żoną) obciążono odpowiedzialność za przekazanie nieprawdziwych danych, które wpłynęły na prawo do świadczenia. Dokumenty, którymi początkowo dysponował ZUS, nie pozwalały mu rozpoznać charakteru współpracy. Sąd wytknął płatniczce brak wymaganej staranności przy zgłaszaniu męża do ubezpieczeń. Odpowiedzialność może powstać również bez wykazania, że celowo wprowadzono Zakład w błąd.

Warto zaznaczyć, że przy starszych wypłatach istotne jest, do kogo ZUS kieruje decyzję o zwrocie. Sąd przyjął, że ograniczenia dotyczące żądania zwrotu od samego świadczeniobiorcy, w tym pięcioletni termin na wydanie decyzji, nie chroniły żony jako płatnika. Dlatego w rozliczeniu pozostały również zasiłki za 2018 i 2019 rok.

Sprawa ma szerszy kontekst prawny. Art. 84 ust. 6 ustawy systemowej obejmuje także płatników spoza rodziny, jeśli przekazali nieprawdziwe dane skutkujące nienależną wypłatą. ZUS może obciążyć takiego płatnika zwrotem środków. W łódzkiej sprawie sąd uznał, że wskazanie pracowniczego tytułu ubezpieczenia męża było właśnie takim błędnym zgłoszeniem.

Sąd rejonowy odrzucił odwołanie męża jako spóźnione, a sąd okręgowy oddalił jego zażalenie. Żona kwestionowała możliwość dochodzenia najstarszych wypłat i naliczonych odsetek, ale sądy utrzymały obowiązek zwrotu. Wyrok jest prawomocny.

P.Majewski--GL