Gazeta Lodz - Owocowa Jesień w Prusach 2026: Kiermasz drzewek i poradnik sadzenia

W dniach 17–18 października br. Ośrodek Elitarnego Materiału Szkółkarskiego (OEMS) w Prusach koło Skierniewic zaprasza na tradycyjne wydarzenie pod nazwą „Owocowa Jesień w Prusach 2026”. Kiermasz będzie czynny w sobotę i niedzielę, w godzinach od 8.00 do 16.00. Głównym celem imprezy jest nie tylko sprzedaż roślin, ale także edukacja ogrodników-amatorów oraz profesjonalistów w zakresie prawidłowego doboru i pielęgnacji nasadzeń owocowych.

Miejsce wydarzenia to Prusy 8/3, 96-130 Głuchów. Organizatorzy podkreślają, że jesień jest idealnym okresem na zakładanie nowych sadów oraz uzupełnianie istniejących nasadzeń. Na miejscu można nabyć drzewka i krzewy owocowe, sadzonki malin, truskawek i jeżyn, a także rośliny takie jak kiwi czy winorośle. W ofercie znajdują się również rośliny ozdobne oraz świeże owoce pochodzące z lokalnych sadów OEMS.

Ośrodek Elitarnego Materiału Szkółkarskiego w Prusach ma długą i znaczącą historię. Placówka została utworzona w 1995 roku, wydzielając ją z Sadowniczego Zakładu Doświadczalnego należącego wcześniej do Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach. Dziś OEMS jest spółką zależną skierniewickiego Instytutu Ogrodnictwa – PIB. Jego kluczowym zadaniem jest pozyskiwanie, zachowywanie oraz rozmnażanie zdrowego materiału wyjściowego, w tym podkładek, zrazów i sadzonek, które stanowią podstawę dla kolejnych pokoleń roślin sadowniczych.

Znaczenie OEMS wykracza daleko poza lokalną sprzedaż detaliczną. Ośrodek jest zapleczem produkcyjnym dla całego sektora szkółkarskiego w Polsce. Instytut kieruje do Prus zamówienia swoich licencjobiorców na materiał elitarny odmian roślin sadowniczych. Proces ten obejmuje rygorystyczne testy wykrywające patogeny, termoterapię oraz utrzymywanie roślin w warunkach ograniczających ryzyko ponownego zakażenia. Badania koncentrują się wokół wirusów, fitoplazm i wiroidów. Zdrowotność materiału wyjściowego nie gwarantuje jednak, że posadzone drzewo nigdy nie zachoruje, ale znacząco redukuje ryzyko przenoszenia określonych chorób już na etapie rozmnażania.

Historia miejsca sięga czasów przed powstaniem OEMS. Dawny majątek należał do rodziny Pruskich herbu Prawdzic. Stojący w parku krajobrazowym dwór pochodzi z początku XIX wieku i został rozbudowany w drugiej połowie tego stulecia. Po II wojnie światowej na terenie tym funkcjonowało Państwowe Gospodarstwo Rolne, a następnie majątek przekazano instytutowi, który urządził tu Sadowniczy Zakład Doświadczalny. Dziś kiermasz odbywa się więc w miejscu, którego dzieje łączą tradycję ziemiańską, państwowe rolnictwo oraz nowoczesną naukę.

Podczas zakupów organizatorzy zwracają szczególną uwagę na wiedzę nabywców. Kupujący często wybierając jabłonie, nie zdają sobie sprawy, że decydują się na połączenie dwóch różnych roślin. Odmiana szlachetna odpowiada za smak i wygląd owoców, natomiast podkładka tworzy system korzeniowy i wpływa na siłę wzrostu drzewa. To właśnie podkładka determinuje docelową wielkość drzewa. Przykładowo jabłonie tej samej odmiany, ale z różnymi podkładkami, mogą zajmować w ogrodzie zupełnie inną powierzchnię.

Popularna podkładka karłowa M9 pozwala ograniczyć rozmiary korony, co jest korzystne dla mniejszych działek. Nie oznacza to jednak mniejszych wymagań pielęgnacyjnych. Drzewa na tej podkładce wymagają trwałej podpory oraz starannego podlewania w okresach suszy. Przed zakupem warto zatem zapytać nie tylko o smak owoców, ale również o oznaczenie podkładki i warunki, jakich będzie potrzebować dane drzewo.

Kolejnym kluczowym aspektem jest zapylanie. Większość odmian jabłoni i grusz potrzebuje w sąsiedztwie odpowiedniej, innej odmiany, której kwitnienie przypada w zbliżonym terminie. Posadzenie dwóch drzew tej samej odmiany nie rozwiąże problemu zapylania. Podobnie jak nie wystarczy posadzić obok dowolnego innego drzewa owocowego – grusza nie zastąpi jabłoni jako źródła właściwego pyłku.

Warto również znać podstawy biologii rozmnażania. Z pestki ulubionego jabłka nie otrzymamy wiernej kopii drzewa, z którego pochodził owoc. Siewki różnią się cechami od odmiany matecznej. Dlatego odmiany, których smak i właściwości chcemy zachować, rozmnaża się wegetatywnie, między innymi przez szczepienie.

Specyfika dotyczy również kiwi. Przy zakupie warto ustalić dokładny gatunek i odmianę, zamiast poprzestawać na potocznej nazwie. W przypadku wielu odmian minikiwi, czyli aktinidii ostrolistnej, do owocowania potrzebne są rośliny żeńskie oraz odpowiedni egzemplarz męski dostarczający pyłku. Pojedyncze, bujnie rosnące pnącze może więc nie spełnić oczekiwań właściciela. Istnieją jednak wyjątki. Badacz SGGW Piotr Latocha wyjaśnia, że odmiana „Issai” może wydać owoce bez zapylenia, choć są one zwykle mniejsze niż te powstałe po zapyleniu. To dobry przykład, dlaczego etykieta z nazwą odmiany jest czymś więcej niż dodatkiem do doniczki.

Jesień sprzyja zakładaniu wielu nasadzeń, zwłaszcza z roślin sprzedawanych z odkrytymi korzeniami. Decydujący jednak nie jest sam kalendarz, lecz stan roślin i gleby. Materiał z gołym korzeniem powinien być pozyskiwany w okresie spoczynku. Nie należy sadzić w zamarzniętej ziemi ani w miejscu, w którym woda stoi w wykopanym dołku. Zakupionych roślin nie wolno pozostawiać z odsłoniętymi korzeniami – trzeba je szybko posadzić albo tymczasowo zadołować, chroniąc przed wysychaniem.

Podczas sadzenia ważniejsza od imponującej głębokości dołka jest właściwa pozycja korzeni. Zbyt głębokie posadzenie utrudnia przyjęcie się rośliny. W przypadku szczepionej jabłoni miejsce szczepienia powinno pozostać nad powierzchnią ziemi. Po obsypaniu korzeni glebą drzewko trzeba podlać – chłodna pora roku nie zwalnia z tej czynności.

Październik to również czas porządkowania zbiorów. Do przechowywania wybieramy zdrowe, nieuszkodzone jabłka i gruszki w chłodnym i przewiewnym miejscu. W ogrodzie warto sprawdzić odczyn gleby przed wapnowaniem. Wapnowanie nie jest obowiązkowym jesiennym rytuałem – zależy od stanu gleby oraz wymagań uprawianych roślin.

Jesienne prace pielęgnacyjne wymagają rozróżnienia typów malin. Maliny letnie owocują na pędach, które wyrosły w poprzednim roku. Po zbiorach usuwa się pędy, które już wydały owoce, pozostawiając odpowiednią liczbę młodych na następny sezon. Ścięcie całej plantacji przy ziemi pozbawiłoby nas kolejnego letniego plonu. Inaczej traktuje się maliny jesienne prowadzone na jeden, jesienny zbiór. Owocują na pędach wyrosłych w bieżącym sezonie, dlatego wszystkie można wyciąć nisko po zakończeniu wegetacji. Nie trzeba jednak spieszyć się z sekatorem w październiku – zabieg wykonuje się również pod koniec zimy.

Zasadnicze cięcie starszych wiśni i czereśni przypada zwykle latem, po zbiorach, a nie podczas październikowego sprzątania. Młode drzewka wymagają osobnego planu formowania. Jeden termin i jednakowe cięcie dla całego sadu to pozorna oszczędność pracy.

Przed zimą warto sprawdzić osłony młodych pni przed zwierzętami oraz wiązania przy palikach. Ściółka pomaga chronić glebę, ale nie powinna tworzyć kopca stale przylegającego do pnia. Pozostawienie wolnej przestrzeni wokół niego ogranicza ryzyko uszkodzeń i gnicia kory.

Roślin wrażliwych na mróz nie należy szczelnie okrywać tylko dlatego, że zaczął się listopad. Polski Związek Działkowców zaleca rozpoczynanie zimowego zabezpieczania po kilku dniach utrzymywania się ujemnej temperatury. Szczególnej uwagi wymagają młode nasadzenia i rośliny zimozielone. Jeżeli jesień jest sucha, trzeba zadbać o ich nawodnienie, zanim ziemia zamarznie; później zastosować osłony odpowiednie dla danego gatunku.

Porządki w sadzie mają również znaczenie dla zdrowotności przyszłych plonów. Z drzew i spod koron usuwa się zgniłe oraz zaschnięte, zmumifikowane owoce. Takie „mumie” mogą być źródłem zakażenia w kolejnym sezonie; nie należy wrzucać ich do zwykłego przydomowego kompostownika. Usuwanie porażonych liści jabłoni i grusz pomaga natomiast ograniczać parcha.

Nie oznacza to, że ogród powinien zostać ogołocony z każdej roślinnej resztki. Zdrowe liście są surowcem na kompost, a nie bezwartościowym odpadem. Jesienne prace mają przygotować ogród do kolejnego sezonu, nie zamienić go w powierzchnię wymagającą sterylnej czystości.

„Owocowa Jesień w Prusach 2026” to okazja nie tylko do zakupów, ale i do nabycia wiedzy. Na zakupy dobrze zabrać plan ogrodu. Drzewko w dniu kiermaszu zajmuje niewiele miejsca – warto wiedzieć, ile będziemy mogli oddać mu za kilka lat.

G.Malecki--GL