Gazeta Lodz - S&P obniża perspektywę ratingu Polski do negatywnej. Krytyka rządu i ministra Domańskiego

Agencja ratingowa Standard & Poor’s (S&P) obniżyła perspektywę polskiego ratingu ze stabilnej do negatywnej. Jednocześnie zrewidowano w dół rating krajowy z poziomu A do A-. Decyzja ta, dotycząca zarówno waluty obcej, jak i krajowej, jest kolejnym sygnałem ostrzegawczym dla polskich finansów publicznych, niecałe półtora miesiąca po historycznej obniżce ratingu przez agencję Moody’s.

W notce wyjaśniającej podjętą decyzję eksperci S&P wskazują na trudności polskiego rządu w reagowaniu na szoki gospodarcze oraz wpływaniu na wzrost. Ekonomiści z agencji zauważają, że w ciągu pięciu lat całkowite zadłużenie Polski wzrośnie o 20 punktów procentowych, przekraczając w przyszłym roku próg 70 proc. PKB. Taki poziom będzie jednym z najniższych wyników na świecie. W dokumencie podkreślono również „redukowaną elastyczność instytucjonalną i fiskalną” kraju.

Poziom ratingu A Polska utrzymywała od października 2018 roku. Mimo dramatycznych wydarzeń, takich jak lawinowy wzrost wydatków związanych z pandemią koronawirusa, nie doszło wówczas do obniżki oceny. Sądny dzień nadszedł dopiero niedawno. W kręgach rządowych decyzję S&P komentuje się jako dostosowanie oceny do not wystawionych wcześniej przez inne wiodące agencje ratingowe. Zgodnie z tą narracją, obniżka ma być jedynie kosmetycznym zabiegiem, który nie wpłynie istotnie na bieżącą sytuację gospodarczą.

System ratingowy wielokrotnie okazywał się zawodny, co potwierdził kryzys finansowy w 2008 roku. Po obniżce ratingu krajowego i zmianie perspektywy nie doszło do natychmiastowej zapaści ani spadku kursu złotówki. Agencje ratingowe wykazują jednak względem Polski znaczną spolegliwość, dokonując korekt ze znacznym opóźnieniem i używając licznych eufemizmów w opisach stanu polskich finansów.

Tłumacząc ekspercki język na bardziej adekwatne treści, można stwierdzić, że rząd Donalda Tuska prowadzi politykę narażającą państwo na poważny kryzys finansów publicznych. Nawet ekonomistom z agencji ratingowych trudno zrozumieć przyczyny tej dywersji oraz dlaczego minister finansów Andrzej Domański zaplanował wdrożenie działań na rzecz zrównoważenia budżetu dopiero pod koniec dekady.

Obecna koalicja dysponuje w Sejmie stabilną większością i nie musi obawiać się o wdrożenie rozwiązań zmierzających do uzdrowienia finansów publicznych. Poprzedni prezydent Andrzej Duda podpisywał ogromną większość ustaw, a Karol Nawrocki już od pierwszych dni urzędowania nakłania rząd do poskromienia wydatków. Niestety na próżno, ponieważ Donald Tusk i jego ministrowie nie przedstawili dotąd żadnej poważnej inicjatywy w tym zakresie.

W reakcji na obniżkę perspektywy ratingu przez S&P minister Domański zrzucił winę na PiS. W wpisie na portalu X dał do zrozumienia, że według ekspertów S&P głównym winowajcą są prezydenckie weta. Kwestia wet oraz konfliktu ze środowiskiem Prawa i Sprawiedliwości została jednak wymieniona przede wszystkim w odniesieniu do zbliżających się przyszłorocznych wyborów i możliwych dalszych perturbacji dla finansów publicznych. Komisja Europejska w razie zwycięstwa sił prawicowych zamrozi należne Polsce środki, co stworzy dodatkową presję na finanse publiczne.

Weta prezydenta są jak dotąd z kwestią stale pogarszającej się sytuacji polskich finansów publicznych całkowicie niepowiązane. Karol Nawrocki nie miał nawet dotąd okazji, aby zablokować próby uzdrowienia finansów publicznych, ponieważ żadnych godnych odnotowania prób w ogóle nie uświadczono. Minister finansów Andrzej Domański nie przedstawił ani jednego kompleksowego rozwiązania adresującego podstawowe bolączki państwowego budżetu. Jego twierdzenia stanowią wyłącznie polityczny blef, nastawiony na polaryzację wyborców oraz zrzucenie z siebie odpowiedzialności za podjęcie niepopularnych, lecz koniecznych działań.

W obliczu coraz bardziej ciemnych chmur zbierających się nad polskimi finansami publicznymi szczególnie kuriozalna wydała się zapowiedź premiera Tuska. W następstwie debaty nad zgłoszonym w Sejmie wnioskiem o wotum nieufności dla ministra Domańskiego, premier zapowiedział powołanie go na stanowisko wicepremiera. Jak zauważyła opozycja, ruch ten może być próbą zrzucenia przez Tuska odpowiedzialności za nadchodzącą zapaść na swojego wiceministra. Gdy już do niej dojdzie, obecny premier będzie mógł zasłonić się nadmiernym zaufaniem dla swojego współpracownika, który miał dobre rekomendacje. Podobny manewr zastosował już przed laty wobec ministra Rostowskiego.

Minister Andrzej Domański nie wykorzystał debaty do uspokojenia nastrojów i rozwiania wątpliwości. Zamiast udowodnić swoją fachowość, wdał się w prymitywną polityczną dyskusję. Swoje wystąpienie rozpoczął od wyliczenia uchybień poprzedniej władzy, stwierdzając: „Chcę być grzeczny, będę politycznie poprawny: jesteście partaczami, jesteście skrajnymi partaczami”. Gdy później przeszedł do wyliczania sukcesów swojej ekipy, pozostał wyłącznie na poziomie ogólników.

W atmosferze nieustannego politycznego sporu trudno o powściągliwość emocji, ale nawet politycy z obozu rządzącego powinni oczekiwać od Domańskiego racjonalnych i fachowych argumentów. Tych niestety brakuje także na co dzień, gdyż obecny minister finansów w zastanawiający sposób unika odpowiedzi na fundamentalne pytania. Główna linia obrony Domańskiego sprowadza się do ponawianych ataków na prezydenta Nawrockiego oraz do powoływania się na wzrost gospodarczy.

Można odnieść wrażenie, że minister finansów tak bardzo zapętlił się w swojej politycznej retoryce i uwierzył w to, że poprzedni rząd nadal ma decydujący wpływ na sytuację finansową państwa, że utracił zdolność realnej oceny sytuacji. Przychylne sobie media i wyborców można bez końca karmić fałszywymi opowieściami o tym, że sytuacja polskiego budżetu jest pod kontrolą, lecz rzeczywistości nie da się oszukać. Pod względem przyrostu zadłużenia państwa Andrzej Domański jest najgorszym ministrem finansów w dotychczasowej historii Polski, a to niestety wciąż nie koniec jego urzędowania.

F.Jankowski--GL