Gazeta Lodz - Zapalenie żołądka: Objawy, rodzaje i powikłania ostrzegają eksperci

Zapalenie błony śluzowej żołądka, potocznie zwane gastritis, to schorzenie, które przez długi czas może przebiegać bez wyraźnych objawów lub być mylone z innymi dolegliwościami. Gdy pojawia się ból w górnej części brzucha, uczucie ciągłego pełności czy mdłości, eksperci medyczni ostrzegają, że mogą to być sygnały poważnego stanu zapalnego. Kluczowe znaczenie ma szybka i precyzyjna diagnoza, ponieważ strategia leczenia zależy od konkretnej przyczyny choroby.

Profesor dr Miriam Stengel, specjalistka chorób wewnętrznych i gastroenterologii, podkreśla, że objawy są zróżnicowane. Do najczęstszych dolegliwości należą piekące bóle w okolicy żołądka, częste odbijanie oraz mdłości. Pacjenci często opisują również nieświeży oddech lub stałe uczucie, jakby w żołądku znajdował się ciężki kamień. Wymioty występują rzadziej, co sprawia, że wiele osób błędnie podejrzewa zatrucie pokarmowe zamiast zapalenia błony śluzowej.

Jeśli stan zapalny nie zostanie zdiagnozowany i leczony, może przyjąć charakter przewlekły. W krajach zachodnich prawie połowa osób powyżej pięćdziesiątego roku życia cierpi na przewlekłe zapalenie żołądka. Nieleczone lub nieprawidłowo leczone schorzenie prowadzi do powstania wrzodów żołądka, a zaawansowane wrzody zwiększają ryzyko rozwoju raka żołądka.

Mechanizm uszkodzenia polega na naruszeniu bariery śluzowej. Zwykle śluz wyścieła od wewnątrz błonę śluzową przewodu pokarmowego, działając jak druga skóra chroniąca tkanki. W stanie zapalnym bariera ta może mieć ubytki, które przekształcają się w owrzodzenia ściany narządu. Za sygnał ostrzegawczy Stengel uznaje sytuację, gdy ból żołądka znacząco nasila się w krótkim czasie.

Aby wdrożyć właściwe leczenie, lekarze muszą ustalić przyczynę choroby, dzieląc zapalenie na trzy typy: A, B i C. Każdy z nich wymaga innego podejścia terapeutycznego.

Typ A to choroba autoimmunologiczna. W tej postaci przewlekłego stanu zapalnego układ odpornościowy atakuje własny organizm, a konkretnie komórki okładzinowe obecne w błonie śluzowej żołądka. Komórki te odpowiadają m.in. za produkcję kwasu żołądkowego. Ich atak powoduje zanik błony śluzowej. W efekcie komórki okładzinowe wytwarzają mniej białka zwanego czynnikiem wewnętrznym, niezbędnego do przyswajania witaminy B12 z pożywienia. Długotrwały niedobór tego składnika może prowadzić do anemii. Stengel zauważa, że zapalenie żołądka typu A często zostaje rozpoznane dopiero w momencie wystąpienia objawów anemia.

Typ B jest wywoływany przez bakterię Helicobacter pylori. Bakteria ta przenosi się przez ślinę, niedostateczną higienę rąk lub skażoną wodę. Często trafia do żołądka już w dzieciństwie i może przebywać tam przez dziesięciolecia bez objawów. Mimo że większości osób nie sprawia ona problemów, jej wykrycie wymaga leczenia, ponieważ na dłuższą metę prowadzi do poważnych schorzeń. Bakteria stanowi czynnik ryzyka rozwoju raka żołądka. Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) działająca przy Światowej Organizacji Zdrowia klasyfikuje Helicobacter pylori od 1994 roku jako substancję rakotwórczą. Około dziewięciu na dziesięć przypadków raka żołądka wiąże się z obecnością tej bakterii.

Typ C oznacza zapalenie o podłożu chemicznym. Winne są w nim popularne leki, w szczególności niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), takie jak ibuprofen czy aspiryna. Substancje czynne tych leków hamują prostaglandyny, które w naturalnych warunkach wspierają produkcję śluzu i ukrwienie żołądka. Kiedy ich działanie zostaje zahamowane, śluzówka staje się cieńsza, co skutkuje powstaniem zapalenia. To może nastąpić nawet wtedy, gdy leki zostały podane w formie czopków czy zastrzyków, ponieważ substancje czynne trafiają do żołądka przez krwiobieg.

Profesor Stengel komentuje ten aspekt, mówiąc: "Kiedy patrzę na listy leków pacjentów, nie dziwi mnie, że mają uszkodzony żołądek". Wskazuje ona, że wiele osób przyjmuje leki bez świadomości ich wpływu na błonę śluzową.

W przypadku każdej z tych postaci lekarze zazwyczaj zaczynają od przepisania inhibitorów pompy protonowej (IPP), takich jak pantoprazol. Leki te zmniejszają wydzielanie kwasu żołądkowego i łagodzą dolegliwości. Jednak długotrwałe stosowanie IPP powoduje, że poziom kwasu żołądkowego pozostaje stale obniżony, co z czasem zwiększa ryzyko niektórych zakażeń przewodu pokarmowego. Osoby przyjmujące te leki przez dłuższy czas nie powinny odstawiać ich samodzielnie, lecz po konsultacji z lekarzem stopniowo zmniejszać dawkę, aby uniknąć efektu odbicia, czyli tymczasowej nadmiernej produkcji kwasu.

Do postawienia precyzyjnej diagnozy służą badania kału w kierunku obecności bakterii Helicobacter lub gastroskopia z pobraniem wycinka. Smugowate zaczerwienienia i owrzodzenia błony śluzowej to wyraźne oznaki zapalenia. Leczenie infekcji Helicobacter (typ B) wymaga dodatkowego zastosowania specjalnej kombinacji antybiotyków.

W kwestii profilaktyki i stylu życia gastroenterolog, hepatolog oraz ekspert ds. żywienia Jorn Schattenberg wskazuje na trzy kluczowe obszary. Po pierwsze, higiena jamy ustnej. Między dziąsłami a zębami osiedlają się bakterie, w tym Helicobacter, które mogą ponownie zasiedlać żołądek. Choć nie ma pewności, czy dokładna higiena bezpośrednio chroni przed zapaleniem, dbanie o zdrowie zębów jest istotne, ponieważ paradontoza może mieć związek z zapaleniem błony śluzowej żołądka. Nagłe krwawienie dziąseł podczas mycia zębów lub gryzienia jabłka to sygnały ostrzegawcze.

Po drugie, dieta. Kawa nasila wydzielanie kwasu żołądkowego, a problemy mogą zaczynać się już po pierwszej filiżance. Zbyt obfite i tłuste posiłki również podrażniają żołądek. Schattenberg radzi jeść mniejsze porcje, dokładniej przeżuwać jedzenie oraz spożywać kolację wcześniej, by nie obciążać przewodu pokarmowego podczas snu. Dzięki temu składniki odżywcze są efektywniej wchłaniane.

Po trzecie, ograniczanie stresu. Za przewlekłymi dolegliwościami mogą kryć się obciążenia psychospołeczne lub stres w środowisku społecznym. Warto zwrócić uwagę na warunki życia jako potencjalny czynnik wpływający na zdrowie żołądka.

Dieta łagodna dla żołądka powinna być uboga w błonnik, obejmując gotowany ryż, ziemniaki czy namoczone płatki owsiane. Decyzję o konieczności zmiany diety lub kontynuacji farmakoterapii podejmuje lekarz prowadzący na podstawie wyników badań.

T.Chmielewski--GL