Ujawniono ustalenia audytu w PCM. Kontrolerzy wskazują na liczne nieprawidłowości
Po kilku miesiącach oczekiwania prezydent Grzegorz Mackiewicz udostępnił część ustaleń z audytu w Pabianickim Centrum Medycznym. Kontrolerzy wskazują na liczne nieprawidłowości w dokumentacji zamówień publicznych, rozliczaniu wydatków oraz nadzorze nad wykonawcami. Ujawniono 21 stron opisowych z ponad 670-stronicowego raportu.
Po kilku miesiącach oczekiwania władze Pabianic udostępniły część ustaleń z audytu przeprowadzonego w Pabianickim Centrum Medycznym (PCM). Dokument, opublikowany w odpowiedzi na wniosek Inicjatywy Społecznej „Licznik Obietnic”, wskazuje na szereg nieprawidłowości dotyczących zawieranych umów, rozliczania wydatków, procedur zamówień publicznych oraz nadzoru nad dokumentacją medyczną i administracyjną. Ujawnienie materiału nastąpiło po uzyskaniu stanowiska prokuratury, która nie widziała przeszkód prawnych uniemożliwiających jego publikację.
Prezydent Grzegorz Mackiewicz odpowiedział na wniosek o udostępnienie informacji publicznej 17 listopada. Do odpowiedzi dołączono 21 stron części opisowej pierwszej części sprawozdania z audytu. Pierwsza część raportu, licząca łącznie 671 stron, wpłynęła do sekretariatu prezydenta 24 lipca. Przez kolejne miesiące władze miasta nie udostępniały dokumentu, powołując się na trwające postępowanie prokuratorskie i konieczność uzyskania odpowiedniego stanowiska śledczych.
Sytuacja zmieniła się po piśmie Prokuratury Rejonowej w Pabianicach z 6 listopada, które wpłynęło do urzędu 10 listopada. Śledczy podzielili wcześniejsze stanowisko rzecznika Prokuratury Okręgowej w Łodzi, zgodnie z którym z punktu widzenia prowadzonego postępowania nie ma przeszkód prawnych uniemożliwiających udostępnienie dokumentu lub jego części opinii publicznej. Urząd Miejski zaznaczył również, że oznaczenie „do użytku służbowego”, którym opatrzono sprawozdanie, nie jest klauzulą tajności w rozumieniu przepisów o ochronie informacji niejawnych i samo w sobie nie ogranicza dostępu do zawartych w nim informacji.
Ujawniony fragment sprawozdania dotyczy analizy dokumentacji związanej z zamówieniami na wykonanie projektów technologii medycznej oraz innymi usługami realizowanymi na rzecz PCM. Kontrolujący wskazali na niekompletną dokumentację dotyczącą wyboru wykonawców, brak odpowiedniego uzasadnienia podejmowanych decyzji, niedostateczne dokumentowanie rozeznania rynku oraz problemy z potwierdzaniem prawidłowego wykonania zamówionych usług. W części przypadków nie przedstawiono pełnej dokumentacji pozwalającej odtworzyć przebieg postępowania i ustalić, dlaczego wybrano konkretną ofertę.
Zwrócono również uwagę na faktury, które nie zawierały wystarczających opisów merytorycznych, formalnych lub rachunkowych. Utrudniało to jednoznaczne powiązanie poniesionych wydatków z konkretnymi umowami i wykonanymi pracami. W sprawozdaniu podkreślono, że nawet jeśli usługa rzeczywiście została wykonana, nie zwalnia to spółki z obowiązku prawidłowego udokumentowania zamówienia i rozliczenia wydatku.
Wśród podmiotów, których dotyczyły ustalenia kontrolujących, znalazła się także Spółdzielnia „Zielone Pabianice”. W sprawozdaniu wskazano na nieprawidłowości w dokumentowaniu faktur związanych ze współpracą PCM z tym podmiotem. Stwierdzono brak opisów faktur pod względem merytorycznym i formalno-rachunkowym, w tym dekretacji i zatwierdzenia do zapłaty. Kontrolujący zwrócili również uwagę na braki w dokumentacji utrudniające pełną weryfikację rozliczeń. Nie oznacza to jednak, że stwierdzono nieprawidłowości po stronie samej spółdzielni. Zastrzeżenia audytorów dotyczyły przede wszystkim sposobu dokumentowania i kontrolowania wydatków przez szpitalną spółkę.
Kolejnym problemem były nieprawidłowości związane z nadzorowaniem realizacji umów. Kontrolujący opisali przypadki, w których dokumentacja nie pozwalała jednoznacznie potwierdzić terminowego wykonania prac. Wskazano również na brak wystarczających dowodów pozwalających ocenić zasadność odstąpienia od naliczania kar umownych. W jednym z analizowanych przypadków zastrzeżenia wzbudziło rozliczenie zabezpieczenia należytego wykonania umowy w wysokości 6 tys. zł. Nie przedstawiono dokumentów pozwalających jednoznacznie zweryfikować sposób jego rozliczenia. Kontrolujący zaznaczyli jednak, że brak dokumentacji potwierdzającej zwrot zabezpieczenia nie oznacza automatycznie, iż pieniądze nie zostały zwrócone. Uniemożliwia natomiast pełne potwierdzenie prawidłowości rozliczenia.
Zastrzeżenia dotyczyły także sposobu dokumentowania zmian w umowach, odbioru prac i przechowywania dokumentów potwierdzających wykonanie zobowiązań. W ocenie kontrolujących takie uchybienia mogą utrudniać dochodzenie należności oraz ochronę interesów finansowych spółki.
Osobny wątek audytu dotyczy wycinki drzew na terenie związanym z działalnością PCM. Decyzja administracyjna z 30 czerwca 2017 roku zezwalała na usunięcie 620 drzew, nakładając obowiązek wykonania nasadzeń zastępczych. W odniesieniu do kolejnych 111 drzew postępowanie zostało umorzone. Łącznie kontrolujący analizowali więc dokumentację dotyczącą 731 drzew. Nie oznacza to jednak, że wszystkie zostały faktycznie wycięte. Udostępniony fragment sprawozdania nie potwierdza usunięcia wszystkich 731 drzew.
W sprawozdaniu wskazano na rozbieżności i braki utrudniające jednoznaczne ustalenie prawidłowości przeprowadzonych czynności. Zastrzeżenia dotyczyły m.in. podstaw usunięcia drzew, dokumentowania wykonania obowiązków wynikających z decyzji administracyjnej, w tym nasadzeń zastępczych, oraz rozliczenia pozyskanego drewna. Kontrolujący zwrócili uwagę na konieczność wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy dokumentami. Przedstawiony materiał nie pozwalał na pełne potwierdzenie prawidłowości wszystkich działań.
Zastrzeżenia dotyczyły zatem nie tylko dokumentacji związanej z wycinką, ale również sposobu nadzorowania realizacji obowiązków oraz rozliczenia wykonanych prac.
Druga udostępniona część sprawozdania poświęcona jest współpracy szpitalnej spółki z kancelariami prawnymi. Kontrolujący przeanalizowali umowy, aneksy, faktury i dokumentację dotyczącą świadczonych usług. Wskazali na przypadki nakładania się zakresów obowiązków wynikających z różnych umów oraz niewystarczającego określenia zasad wynagradzania.
W sprawozdaniu zwrócono uwagę, że część kancelarii otrzymywała stałe wynagrodzenie, a jednocześnie dodatkowe środki za wykonywanie określonych czynności. Nie zawsze istniała dokumentacja pozwalająca jednoznacznie ustalić, czy dodatkowe wynagrodzenie dotyczyło usług wykraczających poza podstawowy zakres umowy. Kontrolujący wskazali na przypadki podwójnego wynagradzania za określone czynności oraz na ryzyko nakładania się wynagrodzeń wynikających z różnych umów. W części przypadków brak pełnej dokumentacji utrudniał jednoznaczną ocenę zasadności dodatkowych wypłat. Nie oznacza to jednak, że każda dodatkowo opłacona czynność stanowiła nieuzasadniony wydatek.
Zastrzeżenia dotyczyły także niekompletnej dokumentacji spraw prowadzonych przez kancelarie oraz braku wystarczających dowodów potwierdzających zakres i sposób wykonania niektórych usług. W ocenie kontrolujących taki system współpracy stwarzał ryzyko ponoszenia nieuzasadnionych wydatków, a także utrudniał skuteczny nadzór nad kosztami obsługi prawnej.
W części dotyczącej obsługi prawnej PCM pojawia się kwota 257.266,80 zł brutto. Według analizowanego zestawienia tyle wynosiło wynagrodzenie jednej z kancelarii za czynności wykonywane w postępowaniach likwidacyjnych. Kwota ta nie stanowi całkowitego kosztu obsługi prawnej szpitala. Odnosi się do określonego rodzaju czynności wykonywanych przez kancelarię.
Kontrolujący zwrócili uwagę na sposób rozliczania usług prawnych, w tym na potrzebę ustalenia, czy dodatkowo wynagradzane czynności nie pokrywały się z obowiązkami wynikającymi z innych umów zawartych z kancelariami. Sama kwota 257.266,80 zł nie została jednak w udostępnionym fragmencie audytu uznana w całości za stratę szpitalnej spółki. Zastrzeżenia dotyczyły przede wszystkim zasad wynagradzania, dokumentowania wykonanych czynności oraz możliwości zweryfikowania zasadności poszczególnych wydatków.
Wskazano również przypadki, w których brakowało odpowiednich opisów faktur, dokumentów potwierdzających wykonanie usług lub jednoznacznego przyporządkowania wydatków do konkretnych spraw.
W audycie znalazły się również zastrzeżenia dotyczące rozliczania kosztów pobytów hotelowych. W dokumentacji pojawia się łączna kwota 37.349,01 zł, której rozliczenie – według kontrolujących – nie zostało wzajemnie uzgodnione i wymagało dalszego wyjaśnienia. Kontrolujący zwrócili uwagę na niejednoznaczność dokumentacji oraz trudności z ustaleniem, które koszty powinny obciążać poszczególne podmioty lub osoby. Podkreślili, że bez dodatkowych dokumentów i uzgodnień nie można jednoznacznie ustalić ostatecznej wysokości ewentualnych należności ani zasadności wszystkich rozliczeń.
Nie oznacza to, że cała kwota 37.349,01 zł została uznana za nieprawidłowo wydatkowaną lub stanowiącą stratę PCM. Ustalenia w tym zakresie wymagają dalszego wyjaśnienia. Dane osoby, której dotyczyły ustalenia w zakresie pobytów hotelowych, zostały zanonimizowane przed udostępnieniem dokumentu.
W sprawozdaniu pojawiają się również uwagi dotyczące sposobu udzielania i dokumentowania pełnomocnictw do reprezentowania PCM. Kontrolujący wskazali na niekompletną dokumentację, problemy z ewidencjonowaniem udzielanych upoważnień oraz trudności w ustaleniu zakresu umocowania poszczególnych osób.
Zastrzeżenia dotyczyły również sposobu wykonywania udzielonych pełnomocnictw, przechowywania dokumentacji oraz nadzoru nad czynnościami podejmowanymi w imieniu spółki. W ocenie kontrolujących brak uporządkowanego systemu dokumentowania i nadzorowania pełnomocnictw mógł utrudniać weryfikowanie działań podejmowanych przez kancelarie oraz ustalanie odpowiedzialności za konkretne decyzje i zobowiązania.
Zwrócono także uwagę na niewystarczający nadzór nad dokumentacją spraw prowadzonych przez kancelarie i nad wykonywanymi przez nie czynnościami. Takie uchybienia mogą utrudniać spółce kontrolowanie działań podejmowanych w jej imieniu, a w przypadku sporów również dochodzenie roszczeń i ustalanie odpowiedzialności.
Jednym z najważniejszych wniosków płynących z dokumentu jest ocena sposobu zarządzania dokumentacją i kontrolowania wydatków w PCM. Kontrolujący wskazali na niewystarczające mechanizmy nadzoru, brak jednolitych zasad przechowywania dokumentów, niekompletne rejestry oraz niedostateczną weryfikację faktur i rozliczeń. Zastrzeżenia dotyczyły również sposobu dokumentowania zamówień i nadzorowania wykonawców.
W sprawozdaniu podkreślono, że nieprawidłowości mogą prowadzić do ryzyka finansowego, prawnego i organizacyjnego. Utrudniają także późniejsze ustalenie odpowiedzialności za podejmowane decyzje. Kontrolujący zalecili m.in. uporządkowanie dokumentacji, wprowadzenie centralnych rejestrów umów, aneksów i pełnomocnictw, dokładniejsze opisywanie faktur, dokumentowanie wyboru wykonawców oraz wzmocnienie kontroli nad realizacją zamówień. Zarekomendowano również przegląd obowiązujących umów i zasad współpracy z podmiotami świadczącymi usługi na rzecz szpitala.
Istotnym elementem zaleceń jest także wzmocnienie nadzoru właścicielskiego i zarządczego oraz monitorowanie realizacji działań naprawczych. Chodzi więc nie tylko o uzupełnienie brakujących dokumentów, ale również o wprowadzenie rozwiązań, które mają zapobiegać podobnym problemom w przyszłości.
Sprawa audytu od miesięcy budzi zainteresowanie radnych, społeczników i mieszkańców. O jego wyniki wielokrotnie pytali „Licznik Obietnic”, przedstawiciele Teraz Pabianice, a także radni Marcin Krebs, Krzysztof Rąkowski oraz Piotr Różycki. Jeszcze 21 października prezydent informował podczas sesji Rady Miejskiej, że nie otrzymał kolejnych części sprawozdania. Pierwsza część pozostawała wówczas niedostępna dla opinii publicznej.
Warto przypomnieć, że podczas czerwcowej sesji Rady Miejskiej Michał Olejniczak ze stowarzyszenia Teraz Pabianice mówił o rzekomych „wielomilionowych malwersacjach” w PCM. Prezydent Grzegorz Mackiewicz zakwestionował wówczas te informacje. Udostępniona obecnie część audytu wskazuje na szereg nieprawidłowości i zagrożeń związanych z gospodarowaniem środkami spółki. Nie stanowi jednak potwierdzenia, że doszło do wielomilionowych malwersacji.
Kontrolujący wielokrotnie zaznaczali, że brak pełnej dokumentacji uniemożliwia jednoznaczne ustalenie prawidłowości niektórych rozliczeń. Wskazywali na konieczność dalszej weryfikacji i uzupełnienia materiałów. Warto podkreślić, że ujawnione ustalenia nie są równoznaczne ze stwierdzeniem, iż wszystkie zakwestionowane wydatki stanowiły stratę PCM. W wielu przypadkach kontrolujący wskazywali przede wszystkim na brak dokumentów umożliwiających zweryfikowanie zasadności wydatków, prawidłowości rozliczeń lub zakresu wykonanych usług.
Nie zmienia to faktu, że w ocenie autorów sprawozdania stwierdzone nieprawidłowości wskazują na poważne słabości systemu kontroli wewnętrznej i nadzoru nad gospodarowaniem środkami spółki. Należy również odróżnić ustalenia kontroli dotyczące nieprawidłowości organizacyjnych, dokumentacyjnych czy finansowych od stwierdzenia popełnienia przestępstwa. Tę ostatnią kwestię mogą rozstrzygać właściwe organy w ramach prowadzonych postępowań.
Ujawniono 21 stron. Co z pozostałymi 650? Ujawniony dokument obejmuje strony 394-404 oraz 662-671 pierwszej części sprawozdania, czyli łącznie 21 stron. Są to fragmenty zawierające ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, metodykę pracy, opis ryzyk oraz wnioski i zalecenia kontrolujących. Nie jest to więc pełne sprawozdanie z audytu, lecz jego część opisowa, wyodrębniona z pierwszej części dokumentacji liczącej 671 stron. Ujawnione ustalenia nie muszą zatem wyczerpywać wszystkich kwestii objętych kontrolą.
W odpowiedzi na wniosek Inicjatywy Społecznej „Licznik Obietnic” urząd zaznaczył również, że odrębne podsumowanie wyników kontroli nie zostało sporządzone. Pozostałe 650 stron pierwszej części sprawozdania zawiera przede wszystkim dokumenty źródłowe, w tym umowy, aneksy, faktury i szczegółowe zestawienia.
Urząd Miejski zapowiedział, że od 23 listopada będzie można zapoznawać się z nimi w jego siedzibie przy ul. Zamkowej 16, w pokoju 31. Wgląd ma być możliwy w dni robocze, w godzinach 9.00-15.00, po wcześniejszym uzgodnieniu terminu pod nr tel. 42 279 98 99 lub adresem mailowym: [email protected].
Dokumenty będą udostępniane po anonimizacji danych podlegających ochronie, w obecności pracownika urzędu. Wgląd będzie nieodpłatny, a zainteresowani będą mogli sporządzać notatki. Osoby zapoznające się z dokumentacją będą mogły również wskazać konkretne dokumenty, które chciałyby otrzymać w formie elektronicznej. Urząd deklaruje ich przesłanie po anonimizacji w terminie 14 dni od wskazania.
Ujawnienie części opisowej audytu nie kończy więc sprawy PCM. Dokument pokazuje skalę zastrzeżeń dotyczących dokumentowania i kontrolowania wydatków szpitalnej spółki. Nadal otwarte pozostają jednak pytania o pełne konsekwencje finansowe stwierdzonych uchybień, ewentualną odpowiedzialność za nieprawidłowości oraz realizację zaleceń kontrolujących. Nie wiadomo również, kiedy zostaną przedstawione pozostałe części sprawozdania i jakie dodatkowe ustalenia mogą się w nich znaleźć.
M.Kowalski--GL