Gazeta Lodz - Pilna potrzeba ucznia a zakaz wyjścia do toalety podczas lekcji

Polskie przepisy nie ustanawiają zasady, według której nauczyciel zawsze może odmówić uczniowi wyjścia do toalety. Nie nakazują też automatycznej zgody w każdej sytuacji. Szkoła musi pogodzić obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa z możliwością zaspokojenia podstawowej potrzeby fizjologicznej.

Adwokat Patrycja Staniszewska-Pobrikowska zwraca uwagę, że problem często prowadzi do sporów w szkołach. Nauczyciel odpowiada za ucznia w czasie zajęć, a samodzielne opuszczenie sali oznacza, że dziecko chwilowo znajduje się poza bezpośrednim nadzorem.

Podstawą tego obowiązku jest paragraf 13 rozporządzenia z 31 grudnia 2002 roku w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach. Zgodnie z nim nie wolno prowadzić zajęć bez nadzoru osoby do tego upoważnionej. Regulacja komplikuje organizację wyjść podczas lekcji, ale sama w sobie nie tworzy bezwzględnego zakazu.

Drugim elementem jest art. 30 Konstytucji, chroniący przyrodzoną i niezbywalną godność człowieka. Zdaniem prawniczki możliwość zaspokojenia potrzeb fizjologicznych mieści się w sferze objętej tą ochroną. Dlatego generalny zakaz wychodzenia do toalety może pozostawać w sprzeczności z ustawą zasadniczą.

W praktyce szkoła powinna więc przyjąć rozwiązania organizacyjne, które pozwalają reagować na rzeczywistą potrzebę ucznia i jednocześnie nie pomijają kwestii bezpieczeństwa. Staniszewska-Pobrikowska zaznacza, że może to być trudne, ale jest możliwe do zorganizowania bez automatycznego odmawiania każdej prośbie.

Wskazówkę daje wyrok Sądu Rejonowego w Puławach z 29 listopada 2019 roku, sygnatura IV P 192/19. Sąd uznał, że uczniowi zgłaszającemu pilną potrzebę skorzystania z toalety trzeba taką możliwość zapewnić. Orzeczenie stanowi istotny punkt odniesienia przy ocenie podobnych sytuacji w szkołach.

Nauczyciel nie powinien zatem opierać decyzji wyłącznie na sztywnej zasadzie zapisanej dla całej klasy. Znaczenie mają okoliczności konkretnej prośby, jej pilność, wiek ucznia i możliwość zorganizowania nadzoru w drodze do toalety lub w inny sposób przyjęty przez szkołę.

Wyrok z Puław nie znosi odpowiedzialności placówki za bezpieczeństwo. Pokazuje natomiast, że obowiązek nadzoru nie może być interpretowany jako podstawa do ignorowania potrzeb fizjologicznych. Regulamin szkoły i praktyka nauczycieli powinny więc chronić oba dobra jednocześnie.

Całkowity zakaz, stosowany bez wyjątków, jest szczególnie problematyczny, ponieważ może prowadzić do upokorzenia ucznia i naruszać sferę osobistą chronioną konstytucyjnie. Z kolei niekontrolowane opuszczanie sali tworzy ryzyko, za które odpowiada szkoła. Prawo wymaga wyważenia tych obowiązków, a nie automatycznego pierwszeństwa jednego z nich.

T.Wisniewski--GL