Jak ćwiczyć pamięć? Eksperci wskazują sprawdzone metody na poprawę funkcji poznawczych
Osłabienie pamięci nie musi oznaczać końca możliwości poznawczych. Eksperci podkreślają, że mózg można trenować poprzez nowe wyzwania, naukę technik zapamiętywania oraz dbanie o higienę snu. Wskazują na konkretne metody, od gier logicznych po systematyczne powtórzenia, które pomagają utrzymać sprawność umysłu w każdym wieku.
Pamięć nie jest cechą wrodzoną, którą można jedynie stracić z wiekiem, lecz umiejętnością podlegającą treningowi. Takie stanowisko prezentują eksperci od technik zapamiętywania oraz badacze neuronaukowi, którzy wskazują na szereg konkretnych metod pozwalających utrzymać sprawność poznawczą. Kluczowe jest regularne angażowanie mózgu w nowe zadania oraz eliminacja czynników rozpraszających uwagę.
Sania Alam, specjalistka od technik pamięci, która prowadzi szkolenia i pomagała osobom ustanawiającym rekordy Guinnessa w zapamiętywaniu, porównuje rozwój pamięci do nauki prowadzenia samochodu. Wskazuje, że współczesne warunki życia – nadmiar informacji, stała obecność mediów społecznościowych oraz rozwój sztucznej inteligencji – nie sprzyjają koncentracji. Z tego powodu warto świadomie korzystać z własnego umysłu, zamiast polegać wyłącznie na urządzeniach elektronicznych.
Badania naukowe potwierdzają, że aktywne uczenie się prowadzi do fizycznych zmian w strukturze mózgu. Eksperymenty przeprowadzone wśród studentów medycyny przygotowujących się do egzaminów oraz londyńskich taksówkarzy uczących się skomplikowanej sieci ulic wykazały, że hipokamp – obszar mózgu odpowiedzialny za pamięć – może zwiększać swoją objętość. Podobne efekty obserwuje się przy nauce nowych języków, graniu w szachy lub opanowywaniu instrumentu muzycznego.
Jednym z najprostszych i najbardziej dostępnych rozwiązań jest czytanie. Lektura korzystnie wpływa na zdolności poznawcze oraz nastrój, a liczne badania łączą regularne czytanie ze zmniejszeniem ryzyka pogorszenia funkcji poznawczych oraz demencji związanej z wiekiem.
Innym istotnym aspektem jest walka z rozproszeniami. Technologia może działać w sposób kontrproduktywny, jeśli zakłóca proces skupienia. Eksperymenty wykazały, że uczniowie, którzy mieli w klasie telefony komórkowe, osiągali gorsze wyniki w testach. Co więcej, nawet wyłączony telefon położony na blacie potrafił utrudniać koncentrację, co sugeruje, że sama obecność urządzenia stanowi obciążenie dla uwagi.
W przypadku konieczności zapamiętywania faktów i dat, mistrzyni pamięci z Manchesteru, Katie Kermode, radzi stosowanie technik skojarzeniowych. Metoda ta polega na przekształceniu abstrakcyjnych informacji w konkretne obrazy lub historie. Kermode, która od 2008 roku startuje w zawodach i jest rekordzistką świata w zapamiętywaniu imion, wykorzystuje ten sposób nie tylko do nazw, ale także do dat. Miesiącom przypisuje określone znaczenia lub kolory, a dniom konkretne przedmioty. Przykładowo październik może kojarzyć się z dynią, a liczba dwa z łabędziem.
Dr Michael Gruneberg, były wykładowca psychologii na Uniwersytecie w Swansea i założyciel firmy Linkword Languages, poleca również akronimy oraz slajdy wizualne. W przypadku slajdów kluczowe jest, aby tło było na tyle szczegółowe, by można było wyobrazić sobie przedstawioną scenę. Gruneberg zaznacza jednak, że samo przeglądanie fiszek w odstępach czasu nie wystarczy dla wielu osób. Aby informacje zostały zapamiętane, konieczny jest świadomy wysiłek.
Trwałość wiedzy zależy od regularności. Materiał, który ma pozostać w pamięci na dłużej, wymaga systematycznego utrwalania. Kermode proponuje powtarzanie z odstępami: kilka razy pierwszego dnia, następnie po kilku dniach, po tygodniu, a ostatecznie raz w miesiącu. Taki schemat pozwala na skuteczniejsze zakotwiczenie informacji niż jednorazowe, intensywne nauki.
Z wiekiem może słabnąć pamięć prospektywna, czyli zdolność do zapamiętywania tego, co należy zrobić w przyszłości. W takich sytuacjach eksperci zalecają tworzenie notatek oraz ustawianie alarmów, nawet jeśli równolegle próbuje się opanować dane informacje samodzielnie.
Niebagatelne znaczenie ma również sen. To podczas snu mózg utrwala informacje przyswojone w ciągu dnia. Zarywanie nocy przed egzaminem lub ważnym wydarzeniem jest szkodliwe, zwłaszcza gdy konieczne jest szybkie przyswojenie dużej ilości danych. Zmęczenie utrudnia proces zapamiętywania, a brak snu wiąże się z tzw. mgłą mózgową, ponieważ organizm działa zgodnie z rytmem dobowym opartym na regeneracji.
M.Kowalski--GL