Gazeta Lodz - Klęska republikanów w wyborach: Dlaczego ekonomia zadecydowała o przegranej?

„Gospodarka, głupcze!” – to hasło, które na stałe wpisało się do amerykańskiej polityki, zostało ukute przez Jamesa Carville’a, doradcę Billa Clintona podczas kampanii prezydenckiej w 1992 roku. Tablica z tym napisem oraz dwoma innymi: „zmiana” i „opieka zdrowotna”, wisiała w sztabie wyborczym Clintona jako stałe przypomnienie o priorytetach. W tegorocznych wyborach połówkowych, które odbyły się 3 listopada, republikanie najwyraźniej zapomnieli o tej lekcji. Ich ignorowanie kwestii ekonomicznych przyczyniło się do druzgocącej porażki, utraty większości w Senacie i Izbie Reprezentantów oraz szeregu niepowodzeń w równoległych wyborach stanowych.

Na nieszczęście dla Partii Republikańskiej o lekcji Carville’a przypomniały sobie demokraci. Skoncentrowali swój przekaz na kwestiach ekonomicznych, szczególnie tych dotykających bezpośrednio zwykłych obywateli, z rosnącymi kosztami życia na czele. To właśnie ten nacisk, połączony z niepopularną wojną z Iranem, której problemy materialne Amerykanów są bezpośrednim lub pośrednim skutkiem, zadecydowało o klęsce republikanów i triumfie demokratów.

Amerykański przypadek obrazuje ciekawy paradoks, ukazujący takie problemy współczesnego świata, jak rosnące rozwarstwienie społeczne i nadmierna finansjalizacja gospodarki. Finansjalizacja oznacza sytuację, w której sfera finansowa – giełdy i instytucje finansowe – uzyskuje nieproporcjonalną przewagę nad sferą realną, czyli produkcją i usługami niefinansowymi. Na pierwszy rzut oka amerykańska gospodarka wygląda dobrze. Wskaźniki makroekonomiczne wskazują na wzrost PKB na poziomie 3,4 proc. Inflacja, choć daleka od celu wynoszącego 2 proc., nie jest szczególnie wysoka i wynosi 3,7 proc. Inwestycje wzrosły aż o 19,4 proc., a konsumpcja o 3,8 proc. Rynek pracy również nie narzeka na brak ofert; bezrobocie spadło z 4,2 do 4,1 proc. w porównaniu z wrześniem, a zatrudnienie wzrosło o 165 tys. etatów.

Powyższe dane mogły uśpić czujność republikanów, którzy nie zadali sobie podstawowego pytania: skoro jest tak dobrze, to dlaczego jest tak źle? Dlaczego optymistyczne wskaźniki nie przekładają się na poziom życia obywateli, którzy są wściekli na rosnące koszty utrzymania i dali temu wyraz przy urnach wyborczych? Kluczową kwestią jest tu fakt, że samo PKB, inwestycje czy poziom inflacji niewiele mówią, dopóki nie sprawdzimy, kto tak naprawdę z nich korzysta i na ile partycypują w tym korzyściach szerokie masy społeczne.

Wracając do finansjalizacji i nierówności: PKB Stanów Zjednoczonych jest w znacznym stopniu napędzane wzrostami wycen i inwestycji w spółki technologiczne zajmujące się sztuczną inteligencją. To sektor, który od codziennego życia zwykłego Amerykanina jest tak odległy, jak to tylko możliwe. Za rewelacyjny poziom inwestycji odpowiadają również nakłady na branżę AI – zakupy sprzętu komputerowego czy budowa centrów danych. Te ostatnie wywołują społeczne protesty, ponieważ wszędzie tam, gdzie pojawiają się te energożerne molochy, dochodzi do drastycznych podwyżek cen prądu i wody.

Za rosnącą konsumpcję odpowiada przede wszystkim 20 proc. najbogatszych Amerykanów, czyli zarabiających powyżej 175 tys. dolarów rocznie, na których przypada aż 60 proc. wydatków. Analitycy alarmują, że amerykańska gospodarka utkwiła w modelu „litery K”, obrazującym rozdźwięk pomiędzy najbogatszymi a uboższymi warstwami społecznymi, przy czym nierówności nigdy nie były większe niż obecnie. W takiej sytuacji nawet inflacja poniżej 4 proc. potrafi boleśnie uderzyć w większość społeczeństwa, zwłaszcza gdy w ślad za nią idą podwyżki stóp procentowych, co skutkuje wyższym oprocentowaniem kredytów.

Zadłużenie gospodarstw domowych osiągnęło kosmiczny pułap 18,79 bln dolarów, co daje średnio 10 tys. dolarów na jedno gospodarstwo domowe. Rosną też zaległości w spłatach. Do tego dochodzą rosnące koszty opieki zdrowotnej, chaotyczna polityka celną Donalda Trumpa oraz wojna z Iranem, która odbiła się drastycznym wzrostem cen paliw. Otrzymujemy w ten sposób przepis na społeczne wrzenie, które ogarnęło Amerykę.

Mówiąc kolokwialnie, Donald Trump „nie dowiózł”. Miał poprawić byt zwykłych Amerykanów, a poprawił go najbogatszym, zwłaszcza cyfrowym oligarchom z Doliny Krzemowej. Złamał również obietnicę, że nie zaangażuje USA w żadne nowe konflikty zbrojne. Według szacunków Moody’s wojna z Iranem kosztowała amerykańskie gospodarstwa domowe średnio 2 tys. dolarów.

W związku z tym J.D. Vance w opublikowanej na platformie X powyborczej analizie wskazał cztery najistotniejsze dla wyborców punkty: zakończenie wojny, skupienie się na kosztach życia i inflacji, postawienie Ameryki na pierwszym miejscu oraz zmiana relacji z Izraelem. Można powiedzieć, że jest to mądry republikanin po szkodzie. Póki co jednak wyborcy pokazali rządzącym czerwoną kartę, głosując swoimi pustymi portfelami.

E.Wlodarczyk--GL